Gościmy
Naszą witrynę przegląda teraz 35 gości 
Start Artykuły Władysław Kowalski (1921-1993) geograf, twórca i kierownik Muzeum Regionalnego PTTK w Dobczycach
Ocena użytkowników: / 2
SłabyŚwietny 

Życiorys

Władysław Kowalski urodził się 17 lutego 1921 roku w Dobczycach. Był jednym z ośmiorga dzieci Franciszki ze Stochów i Wincentego Kowalskiego z zawodu rzemieślnika - kuśnierza.

 

W 1953 r. ukończył Szkołę Podstawową w Dobczycach. W wieku 15 lat zaczął pracować, jako praktykant w sklepie Kółka Rolniczego. W latach 1937-1939 uczęszczał do trzyletniego Gimnazjum Koedukacyjnego w Dobczycach. Następnie za zgodą Ministerstwa Wyznań i Oświecenia Publicznego został skierowany na kurs przygotowawczy do Myślenic przed planowanym przyjęciem do Szkoły Kadetów w Warszawie. Wybuch II wojny światowej pokrzyżował te plany.

We wrześniu 1939 r. brał udział, jako ochotnik w walkach z Niemcami pod Hrubieszowem. 17-go września Rosjanie rozbroili Oddział majora Bacewicza, w którym walczył 18 letni Władysław. W trakcie wywózki w głąb Rosji udało mu się uciec z transportu i powrócić do Dobczyc. Na początku 1940 roku wstąpił do tajnej organizacji podziemnej – Związku Walki Zbrojnej. Jako pseudonim wybrał imię Sienkiewiczowskiego bohatera „Bohun”. Zajmował się rozpowszechnianiem tajnej prasy, m. in. „Biuletynów Organizacyjnych”, „Walki” oraz „Polski Podziemnej”.  Od połowy 1942 roku współpracował z Armią Krajową. Umożliwiła mu to praca organisty i kościelnego. Wspólnie z miejscowym księdzem pomagał w nocnych pogrzebach partyzantów.

W 1943 roku dzięki systematycznej nauce na tajnych kompletach zdał egzamin maturalny, co później oficjalnie potwierdziła Komisja Weryfikacyjna Gimnazjum w Myślenicach. W tym samym roku zawarł związek małżeński z Jadwigą Michalską.

Jego szybsze dojrzewanie w czasie działań wojennych oraz praca od najmłodszych lat na własne utrzymanie nie stępiła w Nim potrzeby kształcenia i lepszego służenia swojemu miastu. Dlatego postanowił podjąć studia zaoczne na Uniwersytecie Jagiellońskim najpierw na Wydziale Prawa, a później na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi, które ukończył w 1951 roku. Wybór kierunku studiów, a także praca magisterska p.t. „Monografia gospodarczo-społeczna Dobczyc” nie były przypadkowe. Od początku wspierała Go w tych działaniach powstała w 1950 r. (z połączenia Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego) nowa organizacja Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK).
W 1951 r. Władysław Kowalski wstąpił do PTTK i założył Koło tej organizacji. Później zorganizował w Dobczycach Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego oraz Komisję Opieki nad Zabytkami i Komisję Krajoznawczą.

Od 1955 roku, przez 18 lat był kierownikiem Amatorskiego Zespołu Teatralnego. Dochody z licznych jego występów były od 1960 r. przeznaczane na odbudowę zamku.
Działalność społeczną prowadził w rodzinnych Dobczycach, ale pracą zawodową związany był z Krakowem, gdzie został zatrudniony jako kartograf w Miejskim Biurze Projektowym. Sprawy dalszego rozwoju Dobczyc były Mu jednak znacznie bliższe. Współdziałał w projektowaniu miejscowego cmentarza, był też aktywnym członkiem Społecznego Komitetu Budowy Szkoły.

W 1959 r. rozpoczął działalność pedagogiczną. Najpierw był nauczycielem Szkoły Podstawowej w Brzezowej, później w Winiarach, a od 1968 r. pracował w Szkole Podstawowej w Dobczycach. Na początku lat 60-tych podjął próbę porządkowania ruin Kazimierzowskiego Zamku w Dobczycach, w otoczeniu którego mieszkał i bawił się jako dziecko. Jako uzdolniony malarz - amator udokumentował stan zachowanych ruin, popularyzował postacie związane z historią miasta i zamku. Odtąd przez ponad 30 lat odbudowa dobczyckiego zamku stanowiła najważniejszy cel jego życia.
Pomagała Mu w tej działalności cała rodzina, bracia, syn Jerzy – dr nauk technicznych, a w późniejszym okresie wnuk Przemysław – inżynier ogrodnik, specjalista zabytkowych założeń zieleni. Systematycznego wsparcia udzielało też Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, które w dowód uznania Jego zasług dla Dobczyc obdarzyło Go członkostwem honorowym, przyznanym przez Zjazd Krajowy oraz Złotą Honorową Odznaką PTTK.

Od 1967 r. Władysław Kowalski realizował budowę skansenu XIX wiecznej architektury drewnianej, na który złożyły się budynek karczmy, chałupa, spichlerz, lamus, uzupełnione ekspozycjami rzemiosła i sztuki ludowej. Jego uroczyste otwarcie odbyło się w 1988 r.
Równolegle prowadził On prace przy odbudowie Zamku i poszerzaniu ekspozycji zamkowej, głównie w oparciu o przedmioty znalezione w trakcie badań archeologicznych. Organizował też liczne imprezy, spotkania i zjazdy, oprowadzał wycieczki, publikował przewodniki po Zamku i skansenie.

Do końca życia prowadził aktywną działalność jako społeczny opiekun zabytków i kierownik Muzeum Regionalnego PTTK w Dobczycach. Zmarł 22 maja 1993 roku, pochowany został na miejscowym cmentarzu.
Od 1994 roku Muzeum w Dobczycach nosi imię Władysława Kowalskiego.

Wyróżniony został następujących medalami i odznaczeniami:

- Złota Odznaka PTTK (1965 r.),
- Srebrna Plakieta Światowida (1968 r.),
- Nagroda Zarządu Głównego Związku Teatrów Amatorskich (1968 r.),
- Srebrna Odznaka za zasługi dla Ziemi Krakowskiej (1969 r.),
- Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1971 r.),
- „Wawrzyn turystyczny” Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i Klubu Dziennikarzy Turystycznych (1975 r.),
- Nagroda Kowalskich od czytelników Kuriera Polskiego (1975 r.),
- Złota Odznaka – Zasłużony w pracy PTTK wśród młodzieży (1978 r.),
- Złoty Krzyż Zasługi (1978 r.),
- Złota Odznaka ZNP (1980 r.),
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1981 r.),
- Złota Odznaka za zasługi dla Ziemi Krakowskiej (1983 r.),
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1983 r.),
- Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984 r.),
- Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1984 r.).

Osiągnięcia w dziedzinie ochrony zabytków

Mgr Władysław Kowalski posiadał wyjątkowo głębokie poczucie swojego związku z regionem, z rodzinną miejscowością. To właśnie pasja regionalisty kazała Mu rozpocząć badania na Wzgórzu Zamkowym w Dobczycach. Kompleksowe badania archeologiczne prowadzone z inspiracji kustosza zamku i pod jego organizacyjnym kierownictwem od 1960 r. doprowadziły do odkrycia piwnic i fundamentów zamku gotyckiego z XIV wieku. Prace odkrywkowe i zabezpieczające prowadzone przy wsparciu Jego uczniów i rodziny trwały wiele lat. Intensywność prowadzonych badań archeologiczno - architektonicznych była przede wszystkim Jego zasługą. Wspierali Go w tych skomplikowanych pracach Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie, w latach 1951-1975 dr Hanna Pieńkowska oraz kolejni przewodniczący Komisji Opieki nad Zabytkami Zarządu Głównego PTTK, prof. Włodzimierz Antoniewicz, dr Stanisław Szymański i dr Franciszek Midura.

Mimo trwającej odbudowy kasztelan Dobczyckiego Zamku rozpoczął w połowie lat 60-tych przenoszenie na teren Podzamcza obiektów budownictwa drewnianego z Pogórza Wielickiego i Wiśnickiego.
Stanowiło to znakomite uzupełnienie ekspozycji zamkowej, która w związku z wybudowaniem w Dobczycach zapory na rzece Rabie, stworzyła w tym miejscu znakomity akcent krajobrazowo - turystyczny.
Twórca tych placówek magister Władysław Kowalski należy do najbardziej zasłużonych muzealników i społecznych opiekunów zabytków, którzy zostawili na Dobczyckiej ziemi trwały ślad swojej działalności.

Bibliografia:

1. J. Janczykowski, Zamki Małopolski. Zasób, problemy ochrony i konserwacji, Ochrona Zabytków Architektury Obronnej. Teoria i Praktyka, Lublin – Warszawa 2008,
2. W. Kowalski, Dobczyce. Przeszłość i teraźniejszość, Dobczyce 1969,
3. W. Kowalski, Dobczyce. Muzeum Regionalne PTTK w Zamku i Skansenie, Brzozów 1989,
4. B. Myczkowska-Hankus, Biografia mgra Władysława Kowalskiego – kustosza dobczyckiego zamku, „Społeczna opieka nad Zabytkami” t. V, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Warszawa 2001,
5. Z. Twaróg, Władysław Kowalski – „Kasztelan Dobczycki”, „Tu wszystko jest Polską…”, Eseje krajoznawcze o Krakowie i Małopolsce. Materiały konferencyjne, pod red. J. Patryki, Kraków 2009.